«حجاب و عفا» در قاموس بشری، واژه های آشنایی است که در گذر زمان از سنت به سوی مدرنیته، فراز و نشیب های زیادی را پشت سرگذاشته است. در این میان، مردان و به ویژه زنان در مسیر حرکت به سوی مدرنیسم، در معرض برهنگی فرهنگی و فرهنگ برهنگی قرار گرفتند و از آنان به عنوان ابرازی در راه توسعه سرمایه داری سوء استفاده شد.

موضوع حجاب و عفاف که به عنوان حقیقت دین شمرده می شود، در عصر مدرنیته و حاکم بودن فرهنگ برهنگی، تنها پاسخ مثبت و حقیقی به نیازهای درونی و بازگشت به گرایش های فطری جامعه انسانی است؛ زیرا تنها راهی است که می تواند سلامت، امنیت، معنویت و کمال را در خانواده و اجتماع میسر سازد. این انتخاب، تنها راه رسیدن به کمال و سعادت الهی است و مبانی، ریشه و راه های آن را می توان از دل قرآن و روایات به دست آورد.

مفهوم حجاب

حجاب را از دو بعد لغوی و اصطلاحی می توان تعریف کرد. در بعد لغوی، در ساده ترین تعریف، حجاب به معنای پوشش و فاصله میان دو چیز است. از این رو، هر چیزی را که میان دو چیز، جدایی می اندازد، حجاب می گویند.

شهید مطهری درباره واژه حجاب با تأکید بر مفهوم پوشش بیان می کند: «کلمه حجاب، هم به معنای پوشیدن است و هم به معنای پرده و حاجب. بیشتر استعمالش به معنای پرده است. این کلمه از آن جهت مفهوم پوشش می دهد که پرده، وسیله پوشش است و شاید بتوان گفت به حسب اصل لغت، هر پوششی حجاب نیست؛ آن پوششی حجاب نامیده می شود که از طریق پشت پرده واقع شدن صورت گیرد».

حجاب، به معنای پوشش اسلامی بانوان، دو بُعد ایجابی و سلبی دارد. بُعد ایجابی آن، وجوب پوشش بدن و بُعد سلبی آن، حرام بودن خودنمایی برای نامحرم است. بنابراین، برای تحقق حجاب اسلامی، این دو بُعد باید در کنار یکدیگر باشد و با نبود دومی، حجاب محقق نخواهد شد.

در کتاب های لغت فارسی برای واژه حجاب، معناهای گوناگونی چون «پرده، ستر، نقابی که زنان چهره خود را به آن می پوشانند، روی بند، برقع، چادری که زنان سرتاپای خود را بدان می پوشانند» (معین، 1379: ج 1 : 1340) آمده است. در کل می توان گفت حجاب به معنای پوشش، بدیهی ترین تعریفی است که می توان به آن اشاره کرد.

مفهوم عفاف

عفاف به عنوان یک فرهنگ، روش و منش مسلمانان را تبیین می کند و به آنها چگونه بودن و چگونه زیستن را می آموزد. عفاف، فرهنگی است که قرآن به جوامع اسلامی عرضه می کند. هدف فرهنگ عفاف، امنیت جنسی زن و مرد و رسیدن به کمال مطلوب است. بخش عظیمی از این فرهنگ باشکوه را حجاب تشکیل می دهد.

«عفت دارای مفهوم عام و خاص است؛ مفهوم عام آن، خویشتن داری در برابر هرگونه تمایل افراطی و نفسانی است، و مفهوم خاص آن، خویشتن داری در برابر تمایلات بی بند و باری جنسی است». (مکارم شیرازی، 1381 : 283)

 

 

انواع حجاب

1ـ حجاب فیزیکی بدن

این بُعد همان محوری است که مورد توجه بیشتر دانشمندان، فقیهان و روشن فکران بوده است؛ زیرا ملموس ترین جنبه حجاب به شمار می آید. در آیات سوره های نور و احزاب بر این بُعد از حجاب با عنوان «خُمار» و «جلباب» تأکید ویژه شده است: «وَلیَضرِبنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَی جُیُوبِهِنَّ؛ خمارهای خود را بر گریبان های خویش بیفکنند». (نور: 20)

منظور از خمار، مقنعه یا روسری بلندی است که افزون بر پوشش کامل سر، بر روی گردن و سینه افتد. (بیرقی اکبری 1377 : 38) شهید مطهری (رحمه اله) معتقد است بر اساس آیه شریفه و تفسیر ابن عباس، این پوشش سر، اعم از شال، روسری و مقنعه، باید مو، سینه، دور گردن و زیر گلوی زن را بپوشاند. (مطهری، 1353 ، 138)

شهید مطهری (ره) به نقل از تفسیرهای معتبر، از جمله تفسیر کشاف بیان می کند که زنان عرب  معمولاً پیراهن هایی می پوشیدند که گریبان های شان باز بود و دور گردن و سینه را نمی پوشاند و روسری هایی هم که روی سر خود می انداختند، از پشت سر می آویختند و به طور طبیعی، گوش ها و بناگوش ها و گوشواره ها و جلو سینه  و گردن نمایان می شد. این آیه دستور می دهد که باید قسمت آویخته همان روسری ها را از دو طرف روی سینه و  گریبان خود بیفکنند تا قسمت های یاد شده پوشیده شود. (همان: 136 و 137)

نوع دوم از پوشش اشاره شده در سوره نور، جلباب است که در سوره احزاب نیز به آن تصریح شده است: «یَا أیُّهَا النَّبِیُّ قُل لِازوَاجِکَ وَبَناتِکَ وَنِسَاءِ المُؤمِنینَ یُدنِینَ عَلَیِهنَّ مِن جَلَابِیبِهِنَّ ذَلِکَ اذنَی ان یُعرَفنَ فَلَا یُؤذَینَ وَکَانَ اللهُ غَفُوراً رحِیماً؛ ای پیامبر، به زنان و دخترانت و زنان مومن بگو: جلباب های خود را به هم نزدیک سازند تا با این پوشش بهتر شناخته شوند و از تعرض هوسرانان آزار نبینند و خداوند بخشنده و مهربان است». (احزاب: 59)

2ـ حجاب در نگاه

بُعد دیگر حجاب از دیدگاه قرآن و روایات در «نگاه» است که پس از بُعد نخست، شناخته شده ترین بُعد از ابعاد حجاب شمرده می شود و دستور صریح قرآن کریم بر این نوع حجاب دلالت دارد. خداوند در سوره نور به مردان و زنان به طور جداگانه امر می کند که چشمان خود را فرو افکنند: «قُل لِلمُؤمِنیِنَ یَغُضُّوا مِن ابصَارِهِم» و «وَقُل لِلمؤمِنَات یَغضُضنَ مِن ابصَارِهِنَّ». (نور: 30 و 31)

حضرت رسول (ص) درباره نگاه و حرمت آن می فرماید: «از نگاه بعد از نگاه بپرهیز؛ زیرا نگاه اول از آن تو و ناخواسته است، ولی نگاه دوم به زیان تو و عمدی است و نگاه سوم ویران گر است.» امام صادق (ع) نیز می فرماید: «نگاه بعد از نگاه، بذر شهوت در دل می کارد و این خود برای به گناه کشاندن و به فتنه انداختن صاحبش کافی است». (محمدی ری شهری، 1377 ، ج 13: 325)

3ـ حجاب در گفتار

تبیین روشن وحی درباره شیوه سخن گفتن زنان مومن با مردان، یکی از مهم ترین ابعاد حجاب است؛ چنان که به لحن سخن گفتن زنان در بُعد روان شناسانه توجه کرده است؛ آنجا که می فرماید: «فَلَا تَخضََعنَ بِالقَولِ فَیَطمَعَ الَّذی فِی قَلبِهِ مَرَضٌ وَقُلنَ قَولاً مَعرُوفاً؛ با خضوع در گفتار سخن نگویید که بیمار دل طمع ورزد، بلکه شایسته و متعارف سخن گویید». (احزاب: 32)

 

مخاطب آیه، همسران رسول خدا (ص) هستند و سپس تمام زنان مؤمن. علامه طباطبایی (ره) می نویسد: «معنای خضوع در کلام آن است که در برابر مردان آهنگ سخن گفتن را نازک و لطیف کند، تا دل او را دچار ریبه و خیال های شیطانی نماید، شهوتش را برانگیزاند و در نتیجه، مردی که بیمار دل است به طمع افتد. منظور از بیماری دل، نداشتن نیروی ایمان است؛ نیرویی که آدمی را از میل به سوی شهوت باز می دارد». (نیکو برش راد، 1389)

4ـ حجاب در رفتار

مقصود از حجاب در رفتار، اعمالی است که از راه اعضا و جوارح پدید می آید. آنچه به حجاب در رفتار تعلق می گیرد، به جلوه در آوردن و اظهار زینت های پنهان زنانه، اظهار نمودن بدون ظاهر نمودن و در مجموع، سهل انگاری یا مکر زنان در جلوه گری و خودنمایی است.

برای مثال، عطر زدن برای خانم ها نه تنها اشکال ندارد، بلکه مستحب است؛ به ویژه برای همسر. ولی آنچه از آن نهی شده، این است که زن هنگام بیرون رفتن از منزل و یا زمانی که با نامحرم در تماس است، طوری عطر بزند که بوی آن به مشام نامحرم برسد و ایجاد مفسده کند.

5ـ حجاب در قلب

خداوند متعال در برتری تقوای دل در حجاب می فرماید: «وَإذَا سَالتُمُوهُنَّ مَتَاعاً فَاسألُوهُنَّ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِکُم اطهَرُ لِقُلُوبِکُم وَقُلُوبِهِنَّ؛ هنگامی که از همسران پیامبر چیزی خواستید، از پشت حجاب و پرده از ایشان بخواهید که این کارتان برای دل های شما و دل های ایشان پاکیزه تر است.» (احزاب:53)

نکته مهم در این آیه، این است که پاک ماندن قلب مردان را پیش از قلب زنان بیان کرده است؛ زیرا قلب مردان، آسیب پذیری بیشتری در مقایسه با زنان دارد. (نیکو برش راد، 1389)

 

منابع:

  • قران کریم.
  1. بیرقی اکبری، محمدرضا. 1377. تحلیلی نو و عملی از حجاب در عصر حاضر. اصفهان: پیام عزت.
  2. کاظم زاده، موسی. 1391. «حجاب و عفاف از منظر قرآن». سایت امام مبین.
  3. محمدی ری شهری، محمد. 1377 . میزان الحکمه. ترجمه حمیدرضا شیخی . قم: دارالحدیث.
  4. مطهری، مرتضی. 1353 . مسئله حجاب. تهران: نشریه انجمن اسلامی.
  5. معین، محمد. 1379 . فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
  6. نیکو برش راد، فرزانه. 1389. «بررسی مبانی حجاب و عفاف در قرآن» . سایت مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت.

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
CAPTCHA ی تصویری

برنامه های آینده:

    پرسش و پاسخ

    آخرین پیام های پاسخ داده شده:

    صفحه‌ها

    مقالات